Khutbah ini mengajak Jama’ah untuk menjaga lisan dan mempergunakannya untuk hal yang bermanfaat. Penjagaan ini penting karena lisan bisa membawa berkah sekaligus musibah.
Khutbah Kapisan
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَمَرَنَا بِالصِّدْقِ وَحُسْنِ الْكَلَامِ، وَنَهَانَا عَنِ الْكَذِبِ وَالْغِيبَةِ وَإِيذَاءِ الْأَنَامِ. أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنَا مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ. اللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ.
أَمَّا بَعْدُ، فَيَا عِبَادَ اللَّهِ، أُوصِيكُمْ وَنَفْسِي بِتَقْوَى اللَّهِ، فَقَدْ فَازَ الْمُتَّقُونَ.
Ma’asyiral Muslimin rahimakumullah. Sumangga kula lan panjenengan sedaya tansah ngiyataken takwa dhumateng Allah Subhanahu wa Ta’ala, kanthi nglampahi dhawuh-dhawuhipun lan nebihi sedaya awisanipun. Salah satunggaling tandha takwa ingkang katingal cetha inggih punika saged ngreksa lathi, nata pangucap, saha njagi raosing sesami.
Wonten piwulang Jawi, “Ajining diri saka lathi.” Ajining dhiri saged katingal saking tembung ingkang medal. Lathi punika alit, nanging akibatipun saged ageng. Tembung ingkang sae saged nglipur manah ingkang nandhang susah; nanging tembung ingkang sembrana saged ndadosaken paseduluran pedhot lan tatu ingkang dangu dereng mari.
Allah Subhanahu wa Ta’ala paring pangeling-eling wonten ing surat Al-Ahzab ayat 70:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا
Tegesipun: “He, wong-wong sing padha iman! Padha wedia marang Allah, lan padha ngomonga tembung sing bener lan trep.”
Ayat punika boten namung dhawuh supados kita boten goroh. “Qaulan sadidan” ugi ngajari supados pangucap punika leres, trep, adil, lan boten nglarani tanpa sebab. Wonten ing piwulang tasawuf, ngreksa lathi punika kalebet cara ngresiki manah. Amargi tembung ingkang medal asring nggambaraken punapa ingkang dipunsimpen wonten ing manah.
Kanjeng Nabi Muhammad ﷺ paring piwulang:
مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ.
Tegesipun: Sintena ingkang iman dhumateng Allah lan dinten akhir, prayoginipun ngendika ingkang sae, utawi mendel. (HR. Al-Bukhari).
Jamaah Jumat ingkang minulya. Saking ayat lan hadis punika, wonten tigang piwucal ingkang saged kita amalaken.
Kaping sepisan, ngendika ingkang leres lan migunani. Saderengipun matur, sumangga dipuntimbang: menapa punika leres, menapa wonten paedahipun, lan menapa caranipun sampun sae? Menawi mireng pawartos ingkang dereng cetha, sampun enggal dipunsebar. Boten sedaya ingkang dipunmireng kedah dipuncariyosaken malih.
Kaping kalih, ngendika kanthi welas asih wonten ing kulawarga. Kadhangkala kita saged alus dhumateng tiyang sanes, nanging malah atos dhumateng pasangan, putra, utawi tiyang sepuh piyambak. Anak ingkang klentu perlu dipunparingi pitedah, nanging boten kedah dipun-wirangaken. Tembung “matur nuwun”, “nyuwun pangapunten”, saha “mangga” punika prasaja, nanging saged ngreksa angetipun kulawarga.
Kaping tiga, ngreksa tulisan saha pangucap wonten ing masyarakat lan media sosial. Samenika driji saged dados wakiling lathi. Tulisan cekak saged nuwuhaken kabecikan, nanging ugi saged ndadosaken padudon. Menawi beda pamanggih, sumangga tetep ngajeni. Benten pamanggih boten kedah ngilangi paseduluran; beda latar gesang boten kedah ngilangi rasa kamanungsan.
Ma’asyiral Muslimin rahimakumullah. Sumangga kita sami muhasabah. Mbok bilih wonten manah ingkang naté tatu amargi tembung kita. Menawi mekaten, sampun sungkan nyuwun pangapunten. Lan menawi kita ingkang naté dipunlarani, mugi Allah paring leganing manah kangge ngapura. Sumangga kita ngulinakaken tembung ingkang leres, alus, lan ndadosaken tentrem.
Mugi-mugi Allah Subhanahu wa Ta’ala paring pitulungan dhumateng kula lan panjenengan sedaya supados lathi kita tansah dados dalan kabecikan, sanes margi tumuju dosa lan permusuhan. Amin.
بَارَكَ اللَّهُ لِي وَلَكُمْ فِي الْقُرْآنِ الْعَظِيمِ، وَنَفَعَنِي وَإِيَّاكُمْ بِمَا فِيهِ مِنَ الْآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيمِ، وَتَقَبَّلَ مِنِّي وَمِنْكُمْ تِلَاوَتَهُ، إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ.
أَقُولُ قَوْلِي هٰذَا، وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الْعَظِيمَ لِي وَلَكُمْ وَلِسَائِرِ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ، فَاسْتَغْفِرُوهُ، إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.
Khutbah Kaping Kalih
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ. أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنَا مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ. اللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ وَبَارِكْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ.
أَمَّا بَعْدُ، فَيَا عِبَادَ اللَّهِ، اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ، وَاعْلَمُوْا أَنَّ اللهَ تَعَالَى أَمَرَكُمْ أَمْرًا عَمِيْمًا، فَقَالَ جَلَّ جَلاَلُهُ : إِنَّ اللهَ وَمَلاَئِكَتَهُ يُصَلُّوْنَ عَلَى النَّبِيِّ، يَآأَيُّهَا الَّذِيْنَ آمَنُوْا صَلُّوْا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوْا تَسْلِيْمًا، اَللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ سَيِّدِ الْمُرْسَلِيْنَ، وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَالتَّابِعِيْنَ، وَتَابِعِ التَّابِعِيْنَ لَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَى يَوْمِ الدِّيْنَ، وَارْحَمْنَا مَعَهُمْ بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِيْنَ.
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ، وَالْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ، الْأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتِ. اللَّهُمَّ طَهِّرْ قُلُوبَنَا مِنَ الْحِقْدِ وَالْحَسَدِ، وَأَلْسِنَتَنَا مِنَ الْكَذِبِ وَالْغِيبَةِ وَالنَّمِيمَةِ، وَاجْعَلْ كَلَامَنَا صِدْقًا وَخَيْرًا وَسَبَبًا لِلْأُلْفَةِ وَالسَّلَامِ. اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِوَالِدِينَا وَلِمَشَايِخِنَا وَمُعَلِّمِينَا وَلِعُلَمَائِنَا، وَارْحَمْهُمْ كَمَا رَبَّوْنَا وَعَلَّمُونَا. اللَّهُمَّ وَفِّقْ وُلَاةَ أُمُورِنَا لِلْعَدْلِ وَالْأَمَانَةِ، وَاحْفَظْ بِلَادَنَا وَأَهْلَهَا مِنَ الْفِتَنِ وَالْفُرْقَةِ، وَانْشُرِ الْأَمْنَ وَالرَّحْمَةَ بَيْنَ الْعِبَادِ، وَأَصْلِحْ أَحْوَالَ أُمَّةِ الْإِسْلَامِ. رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ.
عِبَادَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَىٰ وَيَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ، يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ. فَاذْكُرُوْا اللهَ العَظِيْمَ يَذْكُرْكُمْ، وَاشْكُرُوْهُ عَلَى نِعَمِهِ يَزِدْكُمْ وَاسْئَلُوْهُ مِنْ فَضْلِهِ يُعْطِكُمْ وَلَذِكْرُ اللهِ أَكْبَرُ
Download khutbah versi PDF, click di sini
(Dr. Ahmad Junaidi, M.H.I., Dosen Fakultas Syariah UIN Kiai Ageng Muhammad Besari)