NU PONOROGO

Official Website PCNU Ponorogo

Khutbah Bahasa Jawa: Muharram lan Krisis Kamanungsan Global: Umat Islam Sampun Ngantos Kélangan Empati*

Khutbah berbahasa Jawa ini mengajak melakukan refleksi terhadap situasi kemanusiaan global dengan memanfaatkan momentum Muharram yang penuh dengan pelajaran dan hikmah.

Khutbah Kapisan:

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِيْ جَعَلَ الْأُسْرَةَ مَدْرَسَةً لِلْإِيْمَانِ وَالصَّبْرِ وَالتَّقْوَى، وَجَعَلَ فِيْ قِصَّةِ إِبْرَاهِيْمَ وَأَهْلِهِ عِبْرَةً لِأُولِي الْأَلْبَابِ. نَحْمَدُهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى وَنَشْكُرُهُ عَلَى جَمِيْعِ نِعَمِهِ، وَنَسْتَعِيْنُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، وَنَعُوْذُ بِاللّٰهِ مِنْ شُرُوْرِ أَنْفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا. مَنْ يَهْدِهِ اللّٰهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ.أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيْكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنَا وَمَوْلَانَا مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ، لَا نَبِيَّ بَعْدَهُ. اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ وَبَارِكْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهِ، وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَى يَوْمِ الدِّيْنِ. أَمَّا بَعْدُ، فَيَا عِبَادَ اللّٰهِ، أُوْصِيْكُمْ وَنَفْسِيْ بِتَقْوَى اللّٰهِ، فَقَدْ فَازَ الْمُتَّقُوْنَ. قَالَ اللّٰهُ تَعَالَى: يَا أَيُّهَا الَّذِيْنَ آمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوْتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُوْنَ. مَعَاشِرَ الْمُسْلِمِيْنَ رَحِمَكُمُ اللّٰهُ

Ma’asyiral Muslimin rahimakumullah.

Sumangga kula lan panjenengan sedaya tansah ningkataken takwa dhumateng Allah Subhanahu wa Ta’ala, kanthi nindakaken sedaya dhawuh-dhawuhipun, nebihi sedaya awisanipun, ngresiki manah saking raos angkuh, lan nguripaken raos welas asih dhateng sesami.

Takwa punika boten namung kawedal wonten ing lisan. Takwa kedah katingal wonten ing lampah. Takwa kedah katingal wonten ing ibadah, ing akhlak, ing cara kita ngendika, ing cara kita nyambut damel, lan ugi ing cara kita migatosaken kasangsaranipun tiyang sanes.

Jamaah Jumat ingkang dipunrahmati Allah.

Samenika kita wonten ing wulan Muharram, salah satunggaling wulan ingkang dipunmulyaaken dening Allah. Muharram dados pangeling dhateng hijrah Kanjeng Nabi Muhammad ﷺ, hijrah saking Makkah dhateng Madinah, hijrah saking penindasan tumuju kamardikan, hijrah saking rasa ajrih tumuju pangajeng-ajeng, lan hijrah saking masyarakat ingkang kebak permusuhan tumuju masyarakat ingkang kebak paseduluran.

Empati punika raos saged melu ngraosaken sangsaranipun tiyang sanes. Nalika wonten tiyang keluwen, manah kita boten atos. Nalika wonten tiyang dados korban perang, manah kita boten meneng tanpa doa. Nalika wonten bocah-bocah dados pengungsi, tiyang sepuh kelangan griya, kulawarga pisah saking sedherekipun, umat Islam kedah gadhah raos welas asih.

Amargi Islam punika agama rahmat. Kanjeng Nabi Muhammad ﷺ dipunutus boten kangge ndadosaken jagad tambah peteng, nanging kangge paring pepadhang. Allah Subhanahu wa Ta’ala ngendika:

وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ

Tegesipun:

“Lan ora ngutus ingsun ing siro Muhammad, kejobo minangka rahmat kangge sedaya alam.” QS. Al-Anbiya’: 107.

Ayat punika ngelingaken dhateng kita bilih umatipun Kanjeng Nabi ﷺ kedah dados umat ingkang nggawa rahmat. Sanes umat ingkang remen nyakiti. Sanes umat ingkang gampil sengit. Sanes umat ingkang atose manah nalika mireng kasangsaranipun tiyang sanes.

Ma’asyiral Muslimin rahimakumullah.

Ing wekdal samenika, wonten kathah tiyang ing jagad ingkang nandhang ujian awrat. Wonten ingkang dados korban perang. Wonten ingkang kelangan griya. Wonten ingkang keluwen. Wonten ingkang kesah saking tanah kelairanipun amargi boten aman. Wonten bocah-bocah ingkang kedah gesang wonten ing papan pengungsian. Wonten ibu-ibu ingkang kedah nglindhungi putra-putrinipun wonten ing tengah kahanan ingkang angel.

Kita saged maos kabar punika saben dinten. Saged ningali gambaripun wonten ing media sosial. Nanging ing ngriki wonten bebaya ageng: amargi asring sanget ningali kasangsaran, manah kita saged dados biasa. Mripat ningali, nanging manah boten obah. Kuping mireng, nanging raos welas asih boten tangi. Driji nyekel gawai, nanging lisan boten nyuwunaken doa.

Puniki ingkang kedah dipunwaspadai. Umat Islam boten pareng kélangan empati. Umat Islam boten pareng dados tiyang ingkang manahipun atos. Amargi Kanjeng Nabi ﷺ paring piwulang bilih sinten kemawon ingkang boten welas dhateng sesami, piyambakipun boten pikantuk welas asih.

Jamaah Jumat ingkang minulya.

Muharram ngelingaken kita dhateng hijrah. Nanging hijrah boten namung pindhah papan. Hijrah ugi kedah dados owahing manah. Ing tema dinten punika, paling boten wonten tigang bentuk hijrah ingkang kedah kita tindakaken.

Sepisan, hijrah saking ati ingkang atos tumuju ati ingkang welas asih.

Ati ingkang atos punika ati ingkang boten kroso nalika ningali tiyang sanes nandhang sangsara. Ati ingkang atos namung mikir awak piyambak, kulawarga piyambak, lan kepentingan piyambak. Nanging ati tiyang mukmin kedah langkung wiyar. Tiyang mukmin boten namung mikir wetengipun piyambak, nanging ugi mikir sedherekipun ingkang dereng saged nedha. Tiyang mukmin boten namung mikir griyanipun piyambak, nanging ugi eling dhateng sedherek ingkang boten kagungan papan pangayoman.

Empati punika wiwitanipun saking manah. Saking manah lajeng dados doa. Saking doa lajeng dados sedekah. Saking sedekah lajeng dados pitulungan. Saking pitulungan lajeng dados gerakan kabecikan.

Kaping kalih, hijrah saking penonton tumuju pelaku kabecikan.

Kadhangkala kita namung dados penonton. Ningali kabar sedih, lajeng ngendika: “Inggih, kasihan.” Nanging sampun cekap ing ngriku. Padahal iman ngajak kita supados tumindak. Menawi boten saged maringi kathah, maringi sakedhik. Menawi boten saged rawuh langsung, saged ndedonga. Menawi boten saged ngrampungaken masalah ageng, saged mbiyantu masalah cilik wonten sak kiwa tengen kita.

Sebab krisis kamanungsan boten namung wonten ing papan ingkang tebih. Wonten ing sak kiwa tengen kita ugi wonten tiyang ingkang mbetahaken. Wonten tanggi ingkang sakit. Wonten anak yatim ingkang kedah dipunopeni. Wonten fakir miskin ingkang kedah dipunrencangi. Wonten tiyang sepuh ingkang kesepian. Wonten sedherek ingkang angel ekonomi. Wonten keluarga ingkang kedah dipunparingi pangayoman.

Mila, empati global kedah dipunwiwiti saking kepedulian lokal. Kita ndedonga kangge sedherek ingkang nandhang krisis wonten ing jagad, nanging kita ugi kedah mbukak mripat dhateng sedherek ingkang wonten celak kaliyan kita.

Kaping tiga, hijrah saking permusuhan tumuju paseduluran kamanungsan.

Krisis kamanungsan kathah lahir saking perang, keserakahan, adu domba, lan ilangipun rasa ngajeni martabat manungsa. Mula umat Islam kedah dados tiyang ingkang njagi perdamaian. Wonten ing griya, umat Islam kedah njagi katentreman. Wonten ing masyarakat, umat Islam kedah ngrukunaken. Wonten ing media sosial, umat Islam kedah boten nyebar fitnah, boten nyebar ujaran sengit, lan boten nambah kobaring permusuhan.

Ukhuwah Islamiyah ngajari kita tresna dhateng sesama muslim. Ukhuwah wathaniyah ngajari kita njagi paseduluran minangka warga bangsa. Ukhuwah basyariyah ngajari kita ngajeni saben manungsa minangka titahipun Allah.

Menawi wonten tiyang ingkang nandhang sangsara, pitakenan ingkang kedah medal saking manah kita boten namung: “Piyambakipun kelompok pundi?” Nanging: “Menapa ingkang saged kula tindakaken minangka sesama titahipun Allah?”

Ma’asyiral Muslimin rahimakumullah.

Wulan Muharram ugi nggadhahi piwulang babagan nyantuni tiyang ingkang ringkih. Wonten tradisi ing tengah masyarakat kita kangge ngurmati lan nyantuni anak yatim wonten ing wulan Muharram. Tradisi punika sae, awit nguripaken welas asih, ngiyataken paseduluran, lan ngelingaken bilih iman kedah mbuahi amal sosial.

Nanging kedah kita emut, nyantuni anak yatim boten namung seremoni. Anak yatim boten namung dipunparingi amplop sepisan lajeng dipuntilar. Ingkang langkung ageng inggih punika ngopeni masa depanipun, ngreksa pendhidhikanipun, maringi pangayoman, lan ndadosaken piyambakipun boten ngraos piyambakan.

Makaten ugi tumrap fakir miskin, korban bencana, tiyang sakit, lan sedaya kelompok ingkang ringkih. Umat Islam kedah rawuh minangka pangayoman. Amargi agama punika boten namung bab hubungan kita kaliyan Allah, nanging ugi hubungan kita kaliyan sesami.

Jamaah Jumat ingkang dipunrahmati Allah.

Sumangga ing wulan Muharram punika kita ndandosi manah. Sampun ngantos manah kita atos. Sampun ngantos kita biasa kaliyan kasangsaran. Sampun ngantos gawai kita kebak kabar sedih, nanging doa kita sepi. Sampun ngantos kita remen rembugan politik lan prakawis donya, nanging lali ndedonga kangge sedherek-sedherek ingkang nandhang krisis.

Sumangga kita dados umat ingkang rahmah. Menawi saged sedekah, sumangga sedekah. Menawi saged mbiyantu, sumangga mbiyantu. Menawi saged nyambung paseduluran, sumangga dipunsambung. Menawi boten saged sanesipun, sampun nilaraken doa.

Mugi-mugi Allah Subhanahu wa Ta’ala paring manah ingkang lembut dhateng kita sedaya. Mugi Allah ndadosaken kita umat ingkang boten kélangan empati. Mugi Allah paring pitulungan dhateng sedaya tiyang ingkang nandhang sangsara, maringi tentrem dhateng papan-papan ingkang kebak konflik, maringi pangayoman dhateng para pengungsi, maringi pangan dhateng ingkang keluwen, lan maringi kekiyatan dhateng sedaya tiyang ingkang dipunparingi ujian.

بَارَكَ اللهُ لِي وَلَكُمْ فِي الْقُرْآنِ الْكَرِيْمِ وَنَفَعَنِي وَإِيَّا كُمْ بِااْلآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيْمِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيْمِ وَقُلْ رَبِّ اْغفِرْ وَارْحَمْ وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّحِمِيْنَ.

 

Khutbah Kapindo:

اَلْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ كَمَا يُحِبُّ رَبُّنَا وَيَرْضَى. أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنَا مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ. اَللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ وَبَارِكْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ، وَعَلَى أَصْحَابِهِ أَجْمَعِينَ، وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَى يَوْمِ الدِّينِ.

أَمَّا بَعْدُ، فَيَا عِبَادَ اللَّهِ، أُوصِيكُمْ وَنَفْسِي بِتَقْوَى اللَّهِ وَطَاعَتِهِ، فَقَدْ فَازَ الْمُتَّقُونَ. وَاعْلَمُوْا أَنَّ اللهَ تَعَالَى أَمَرَكُمْ أَمْرًا عَمِيْمًا ،  فَقَالَ جَلَّ جَلاَلُهُ: إِنَّ اللهَ وَمَلاَئِكَتَهُ يُصَلُّوْنَ عَلَى النَّبِيِّ. يَآأَيُّهَا الَّذِيْنَ آمَنُوْا صَلُّوْا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوْا تَسْلِيْمًا ،  اَللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ سَيِّدِ الْمُرْسَلِيْنَ، وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَالتَّابِعِيْنَ ،  وَتَابِعِ التَّابِعِيْنَ لَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَى يَوْمِ الدِّيْنَ،  وَارْحَمْنَا مَعَهُمْ بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِيْنَ .

اَللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ، وَالْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ، الْأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتِ. اَللَّهُمَّ أَصْلِحْ قُلُوبَنَا، وَارْحَمْ ضَعْفَنَا، وَاجْعَلْنَا مِنْ عِبَادِكَ الرُّحَمَاءِ، الَّذِينَ يَرْحَمُونَ عِبَادَكَ، وَيُعِينُونَ الضُّعَفَاءَ وَالْمُحْتَاجِينَ. اَللَّهُمَّ ارْحَمِ الْمُسْتَضْعَفِينَ فِي كُلِّ مَكَانٍ، اَللَّهُمَّ أَطْعِمْ جَائِعَهُمْ، وَاكْسُ عَارِيَهُمْ، وَآمِنْ خَائِفَهُمْ، وَاشْفِ مَرِيضَهُمْ، وَارْحَمْ مَوْتَاهُمْ، وَاجْبُرْ كَسْرَهُمْ، وَفَرِّجْ هَمَّهُمْ، وَاكْشِفْ كَرْبَهُمْ. اَللَّهُمَّ انْصُرِ الْمَظْلُومِينَ، وَاحْفَظِ الْأَبْرِيَاءَ، وَاحْقِنِ الدِّمَاءَ، وَأَصْلِحْ ذَاتَ الْبَيْنِ، وَانْشُرِ الْأَمْنَ وَالسَّلَامَ فِي بِلَادِ الْمُسْلِمِينَ وَفِي الْعَالَمِينَ. اَللَّهُمَّ اجْعَلْ بَلَدَنَا هٰذَا بَلَدًا آمِنًا مُطْمَئِنًّا، سَخَاءً رَخَاءً، وَسَائِرَ بِلَادِ الْمُسْلِمِينَ. اَللَّهُمَّ وَفِّقْ وُلَاةَ أُمُورِنَا لِمَا تُحِبُّ وَتَرْضَى، وَخُذْ بِنَوَاصِيهِمْ إِلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى، وَاجْعَلْهُمْ رَحْمَةً لِعِبَادِكَ، وَسَبِيلًا لِإِقَامَةِ الْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ. اَللَّهُمَّ ارْحَمِ الْفُقَرَاءَ وَالْمَسَاكِينَ، وَالْيَتَامَى وَالْأَرَامِلَ، وَالْمَرْضَى وَالْمُحْتَاجِينَ، وَاجْعَلْ لَنَا نَصِيبًا مِنْ خِدْمَتِهِمْ وَالْإِحْسَانِ إِلَيْهِمْ. اَللَّهُمَّ ارْحَمْ آبَاءَنَا وَأُمَّهَاتِنَا، وَمَشَايِخَنَا وَمُعَلِّمِينَا، وَمَنْ أَحْسَنَ إِلَيْنَا، وَمَنْ لَهُ حَقٌّ عَلَيْنَا. اَللَّهُمَّ اشْفِ مَرْضَانَا، وَارْحَمْ مَوْتَانَا، وَاقْضِ حَوَائِجَنَا، وَيَسِّرْ أُمُورَنَا، وَفَرِّجْ هُمُومَنَا، وَاكْشِفْ كُرُوبَنَا. رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً، وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً، وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ. رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا، وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ.

عِبَادَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى، وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ، يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ. فَاذْكُرُوا اللَّهَ الْعَظِيمَ يَذْكُرْكُمْ، وَاشْكُرُوهُ عَلَى نِعَمِهِ يَزِدْكُمْ، وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ.

*Dr. Ahmad Junaidi, M.H.I.: Dosen Fasya UIN Kiai Ageng Muhammad Besari Ponorogo

Informasi terkait:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *